ملکات نفس آن چیزهایی است که برای نفس ملکه شده است , چیزهایی که در جان آدم می نشیند و حقایق او را می سازد , این ها می شود صوری که در عالم برزخ (که البته این برزخ می تواند در دنیا برای انسان متمثل شود ) برای انسان بیان می شوند.
حقایقی که انسان در عالم برزخ می بیند , خودش آمده و از اینجا برده است .

انسان چیزی را به تماشا نمی نشیند مگر را !

انسان در برزخ خود را می بیند و قیامت هم مواجهه ی انسان با خودش است , انسان خود را می بیند .

درباره تلخی قیامت و شیرینی آن خدمت شما بگویم که شیرینی مرگ , شیرینی برزخ , شیرینی قیامت به این است که انسان مواجهه پیدا می کند به لطف بی کرانه ی ربوبی , با خداوند .
را می بیند.
انسانی که متولد در دنیاست , در عالم کثرات است , در عالم کثرات حیران در جستجوی ماده هست , این توفیقی را پیدا می کند که حق خود را به او نشان دهد , چه در مرگ , چه در برزخ و چه در قیامت.
پس , به فرموده ی حضرت ایت الله بهجت , هرکس می میرد اول خوشحال می شود , شادمان می شود , چرا که اگر مومن باشد که به رسیده است و اگر کافر باشد باز هم به وجه الله رسیده است , لاجرم حق را می بیند , پس خوشحالی به تبع دیدار حق است .

و مساله دوم اینکه انسان خود را مشاهده می کند , صوری که می بیند تمام کسبات نفسش است و آن چیزی است که خودش ساخته است .

بهشت و جهنم را خودش پدید آورده , خود ساخته و خودش دارد خود را در آیینه ی بیرون تماشا می کند .


این است که در عالم برزخ و بالاتر قیامت انسان آنچه که خودش اکتساب کرده است را تماشا می کند.

سپس بعد از اینکه حق را دید خود را می بیند , حال فاصله ی آنچه که در عالم خارج هست و آنچه که از لطف و رحمت حق می بیند , سبب اندوه و یا شادمانی او میشود.
و بهشت یا جهنم او را خواهد ساخت ,
احساس حرمان یوم الحسرت و التغابن همین است , احساس حسرت و احساس غبن می کند یا احساس شادمانی و فرح به او دست خواهد داد.

پس به عبارت دیگر انسان مهمان سفره ی خود است , هر آنچه که می بیند از خود است.
هر چه نفسش ساخته است همان را تماشا میکند.

درخت و سبزه برآید ز باغ و این گوید
که خواجه هر چه بکاری تو را همان روید

، ، دوم)